| Parę słów wspomnień ze strony Klubu Więźniów Sachsenhausen |
 |
 |
 |
| Ludzkie losy |
| piątek, 06 listopada 2009 16:50 | Wpisany przez Teresa Stanek |
|
Więźniów „Sonderaction Krakau" reprezentował głównie prorektor UJ Jan Moszew – ofiara tej akcji. On też wygłosił słowo wstępne w dniu 24 marca 1965 w auli Collegium Novum na międzynarodowej sesji naukowej omawiającej działalność „tzw. rządu GG”w świetle prawa międzynarodowego. Konferencja planowana była od dwóch lat .... i nagłe jej zorganizowanie stało się polityczną koniecznością... Mieliśmy na to 10 dni. Tak się stało, że właściwie byłam jej głównym organizatorem. Zainicjowała ją Główna Komisja Historyczna ZBoWiD - jej wiceprzewodniczący gen. prof. Stanisław Okęcki - kierownik Katedry Historii Akademii Sztabu Generalnego w Rembertowie (przewodniczącym Komisji był prof. Henryk Jabłoński). Komunikaty z konferencji poszły natychmiast drogą telekomunikacji źródłami prasowymi na cały świat. W powietrzu wisiała utrata naszych granic zachodnich.... ówczesny ambasador ZSSR w Berlinie – zięć Nikity Chruszczowa szykował się do zdradzieckiego „sprzedania naszych granic zachodnich”. I wygląda na to, że ta konferencja - stając się faktem dyplomatycznym - spowodowała zażegnanie tej sytuacji. W czasie podsumowania międzynarodowych efektów tej konferencji w salce w Hotelu Francuskim udzielono gorących podziękowań władzom Uniwersytetu Jagiellońskiego przede wszystkim rektorowi UJ prof.Mieczysławowi Klimaszewskiemu. Niebawem prof. Klimaszewski powołany został na funkcję wiceprzewodniczącego Rady Państwa. Materiały tej konferencji pod nazwą Rządy hitlerowskie w Krakowie ukazały się w Zeszytach Naukowych UJ Prace Historyczne nr 19 , Kraków 1966. Głównymi referatami na tej konferencji były : prof. Ludwika Erlicha Organizacja „Generalnej Guberni” w świetle prawa międzynarodowego i prof. Czesława Madajczyka (zmarłego 15 lutego 2008) referat dotyczący działań polskich sił zbrojnych w II wojnie światowej oraz relacje przedstawicieli 10 głównych środowisk oporu przeciw okupantowi hitlerowskiemu w Polsce. Konferencji towarzyszyła szeroka dyskusja historyków głównie krakowskich. Słowo wstępne na tej konferencji wygłosił prorektor UJ prof. Jan Moszew - ofiara „Sonderaction Krakau” więzień Sachsenhausen i Dachau. Centralnym akcentem konferencji był oczywiście fakt złamania eksterytorialności jednego z najstarszych w dziejach Europy uniwersytetów i aresztowanie pracowników naukowych Uniwersytetu Jagiellońskiego i obradujących w jednej z sal Collegium Novum pracowników Akademii Górniczej. (Uczelnia ta była już wówczas bezdomna – w jej głównej siedzibie mieścił się Rząd Generalnej Guberni)
Pamiętny rok 1965 ! W maju 1965 roku w składzie delegacji na uroczystości 20-rocznicy wyzwolenia hitlerowskiego obozu koncentracyjnego Sachsenhausen znajdowała się grupa krakowskich uczonych – ofiar „Sonderaction Krakau”. Otrzymaliśmy autokar od Prezydium Rady Ministrów. (Drugim autokarem jechały byłe więźniarki obozu Ravensbruck). Byłam członkiem tej delegacji jako córka nieżyjącego już wtedy więźnia obozu Sachsenhausen płk Jana Emila Stanka - jednego z czołowych organizatorów i dowódców trzech powstań śląskich –m.in. d-cy powstańczej I Dywizji Górnośląskiej, oficera zawodowego II RP – we wrześniu 1939 wiezionego przez białoruskie lasy przez NKWD na rostriełku , d-cy Legionu Śląskiego AK – aresztowanego w Krakowie 31 grudnia 1943 r. skazanego w procesie przed Sądem Narodowo-socjalistycznym w Katowicach wyrokiem śmierci „za burzenie niemieckich pomników w czasie powstań śląskich na Górnym Śląsku” i w konsekwencji przekazanego do hitlerowskich obozów zagłady Mysłowice I, Gross Rosen, Oranienburg – Sachsenhausen. Pragnę tu zwrócić uwagę na fakt następujący: prawdopodobnie nie ma w ekspozycji muzealnej w b. obozie koncentracyjnym Sachsenhausen odpowiednich materiałów dokumentujących grupę więźniów z „Sonderaction Krakau”. Powołuję się tu przede wszystkim na opinię prof. Henryka Pierzchały - autora kilku wydanych już w tym stuleciu publikacji poświęconych tej tematyce, m.in. Mechanizmy eksterminacji krakowskich uczonych w ”Akcji Specjalnej Kraków” „Sonderaction Krakau” 1939-1945, Kraków 2007. Taka ekspozycja była tam w latach 80-tych, ale stamtąd zniknęła. Fotokopie tamtych eksponatów są w dyspozycji Senatu Akademii Górniczo-Hutniczej, należałoby taką ekspozycję odtworzyć i zadbać o to, aby znalazła się zarówno w Krakowie - najlepiej w „Domu Śląskim” b. siedzibie krakowskiego gestapo – jak i w Sachsenhausen. Tak samo prawdopodobnie nie ma tam materiałów dotyczących mego Ojca, który przez Ludwigsburg powoływany był na świadka w procesie załogi obozu Sachsenhausen. Należy zadbać o uzupełnienie ekspozycji muzealnej także i w tym zakresie. Podkreślam to ze specjalnym naciskiem, bo zbliża się okrągła 65 rocznica wyzwolenia obozów koncentracyjnych i centralne uroczystości – należy zadbać o zabezpieczenie naszych postulatów ! - także w skali międzynarodowej. Akademia Górniczo – Hutnicza pomyślała już o tych sprawach. Mam na myśli zarówno najnowsze publikacje prof. Henryka Pierzchały jak i zorganizowaną wycieczkę sondażową po miejscach pamięci – hitlerowskich obozach zagłady, w której wziął udział m.in. b. prorektor AGH prof. Bronisław Barchański i podzielił się swymi uwagami w dniu 22 września br. na walnym zebraniu sprawozdawczo-wyborczym Koła PAN Związku Kombatantów RP i b. Więźniów Politycznych.
|
Za życia ofiar „Sonderaction Krakau” w murach Collegium Novum UJ (w sali 56 i pod tablicą pamięci ofiar) w dniu 6 listopada w rocznicę aresztowania odbywały się sesje naukowe, zjazdy więźniów politycznych hitlerowskich obozów koncentracyjnych.
